Wysokość trzynastej emerytury ogłaszana jest w kwocie brutto. Tymczasem na rachunek seniora może trafić wyraźnie mniej. Co więcej, dwie osoby uprawnione do identycznej trzynastki mogą zobaczyć różne kwoty netto. Skąd bierze się ta rozbieżność? Ile z 13. emerytury zostaje „na rękę”, co potrąca ZUS i czy można legalnie otrzymać wyższą wypłatę? Odpowiedź zależy przede wszystkim od składki zdrowotnej i sposobu rozliczania zaliczki na podatek dochodowy.

Pytanie powraca wraz z wyliczeniami świadczeń na 2027 rok. Choć prognozy marcowej waloryzacji wskazują, że trzynastka może przekroczyć 2 tys. zł brutto, ostatecznej kwoty jeszcze nie ogłoszono. Już teraz można jednak wyjaśnić zasady, które decydują o wysokości przelewu.

13. emerytura brutto i netto. Co właściwie oznaczają te kwoty?

Kwota brutto to ustawowa wysokość dodatkowego rocznego świadczenia, równa najniższej emeryturze obowiązującej od 1 marca. Kwota netto to pieniądze faktycznie wypłacone po uwzględnieniu należnych obciążeń.

W 2026 roku trzynasta emerytura wynosiła 1978,49 zł brutto. Taka sama kwota bazowa przysługiwała uprawnionym niezależnie od wysokości ich zwykłej emerytury. Jednak identyczne brutto nie musi oznaczać identycznego netto.

Różnica wynika z dwóch elementów:

  • składki na ubezpieczenie zdrowotne – przy standardowym rozliczeniu świadczenia wynosi 9 proc.;
  • zaliczki na podatek dochodowy (PIT) – jej pobranie i wysokość zależą od zasad stosowanych przez płatnika oraz sytuacji podatkowej świadczeniobiorcy.

ZUS wypłaca trzynastkę razem z podstawową emeryturą lub rentą. Właśnie dlatego ocena podatku tylko na podstawie kwoty dodatkowego świadczenia może prowadzić do błędnych wniosków.

Ile wynosiła 13. emerytura netto w 2026 roku? Przykład krok po kroku

Zacznijmy od kwoty pewnej i historycznie potwierdzonej: 1978,49 zł brutto w 2026 roku. Dziewięcioprocentowa składka zdrowotna od tej sumy wynosi po zaokrągleniu 178,06 zł.

Element rozliczeniaKwota
13. emerytura brutto w 2026 r.1978,49 zł
Składka zdrowotna 9 proc.178,06 zł
Kwota po składce zdrowotnej, jeśli zaliczka PIT wynosi 0 zł1800,43 zł

1800,43 zł nie jest uniwersalną wysokością trzynastej emerytury netto. To wynik przykładowego obliczenia, w którym od dodatkowego świadczenia nie pobrano zaliczki na PIT.

Jeżeli w konkretnym rozliczeniu od trzynastki przypadnie także zaliczka na podatek, wypłata będzie odpowiednio niższa. Jej wysokości nie da się ustalić na podstawie samego komunikatu o kwocie brutto. Trzeba znać przynajmniej wysokość świadczenia podstawowego i sposób naliczania podatku.

Warto odróżnić tę sytuację od komunikatów, że trzynasta emerytura jest wolna od potrąceń. W tym kontekście chodzi o ochronę przed potrąceniami i egzekucją z samego dodatkowego świadczenia, a nie o automatyczne zwolnienie ze składki zdrowotnej i podatku.

Dlaczego emeryt z niższą emeryturą może dostać inną trzynastkę netto?

Klucz leży w zaliczce na PIT. Przy rozliczaniu emerytur i rent stosuje się przepisy podatkowe dotyczące dochodów opodatkowanych według skali. W 2026 roku kwota wolna wynosi 30 tys. zł rocznie, a miesięczna część kwoty zmniejszającej podatek może wynosić 300 zł, przy standardowym pełnym pomniejszeniu stosowanym przez organ rentowy.

W miesiącu wypłaty trzynastki ZUS uwzględnia dodatkowe świadczenie przy obliczaniu należnej zaliczki. W rezultacie dotychczas niewykorzystana część miesięcznego pomniejszenia podatku może być mniejsza niż podatek naliczony od łącznej wypłaty.

Przykładowo osoba otrzymująca stosunkowo niską emeryturę przez większość miesięcy może nie mieć pobieranej zaliczki na PIT od zwykłej wypłaty, ale w kwietniu – po doliczeniu trzynastki – zaliczka może się pojawić. U innego świadczeniobiorcy sytuację może zmienić wcześniej złożony wniosek podatkowy.

Znaczenie mają także inne dochody opodatkowane według skali, liczba płatników i sposób stosowania kwoty zmniejszającej podatek. Dlatego porównywanie samych kwot netto bez informacji o zasadach rozliczenia bywa mylące.

Wniosek EPD-21: kiedy trzynastka może być wyższa „na rękę”?

EPD-21 to formularz ZUS dotyczący niepobierania zaliczek na podatek od dochodu do 30 tys. zł. Jak wyjaśnia Zakład, może on wpływać także na wypłatę trzynastej i czternastej emerytury.

W uproszczeniu mechanizm działa następująco: po uwzględnieniu prawidłowo złożonego wniosku ZUS nie pobiera zaliczek do momentu, w którym suma świadczeń wypłaconych przez Zakład w danym roku osiągnie przewidziany limit. Po przekroczeniu 30 tys. zł ZUS zaczyna pobierać zaliczki zgodnie z obowiązującymi regułami.

To rozwiązanie jest szczególnie warte sprawdzenia przez osoby o niskich rocznych dochodach. Jednak EPD-21 nie stanowi dodatkowej ulgi podatkowej ani gwarancji, że ostateczny podatek będzie niższy. Zmienia przede wszystkim sposób i moment pobierania zaliczek.

Przed złożeniem formularza trzeba uwzględnić całoroczną sytuację: zwykłe emerytury, trzynastkę, ewentualną czternastkę oraz inne dochody. Jeżeli dochody przekroczą kwotę wolną lub kilka podmiotów zastosuje ulgę w nieodpowiedni sposób, w rocznym rozliczeniu może powstać dopłata.

Wniosek można przekazać w placówce ZUS, pocztą albo elektronicznie przez eZUS. Raz złożony obowiązuje również w kolejnych latach do czasu wycofania lub zmiany. Osoby, u których zmieniła się sytuacja podatkowa, powinny zweryfikować aktualność złożonego oświadczenia.

13. emerytura w 2027 roku: jakie kwoty netto pokazują prognozy?

W listopadzie 2026 roku o wysokości trzynastki na kolejny rok można mówić jedynie warunkowo. Wśród analizowanych scenariuszy waloryzacji pojawiają się 3,68 proc. oraz 3,96 proc.; odpowiadają im orientacyjne kwoty 2051,30 zł i 2056,84 zł brutto. To prognozy, a nie urzędowo ustalone stawki na 2027 rok.

Aby pokazać mechanizm brutto–netto, można przyjąć wyłącznie do obliczenia niezmienioną dziewięcioprocentową składkę zdrowotną i brak zaliczki na PIT od trzynastki:

Scenariusz waloryzacji 2027Prognoza bruttoKwota po składce 9 proc. i przy PIT równym 0 zł
3,68 proc.2051,30 zł1866,68 zł
3,96 proc.2056,84 zł1871,72 zł

To ilustracja matematyczna, nie prognoza faktycznego przelewu dla każdego seniora. Jeżeli ZUS pobierze zaliczkę na PIT, kwota wypłacona będzie niższa. Jeżeli ostateczna waloryzacja lub przepisy okażą się inne, zmienią się również przedstawione obliczenia.

Najważniejsze pozostaje ustalenie oficjalnej kwoty minimalnej emerytury obowiązującej od 1 marca 2027 roku. Dopiero potem będzie można przygotować ostateczne zestawienia wysokości trzynastki brutto.

Szersze omówienie prognoz waloryzacji, terminów i zasad przyznawania świadczenia znajduje się w naszym artykule „13. emerytura 2027 przekroczy 2 tys. zł? Nowe wyliczenia i jeden ważny warunek”.

Jak sprawdzić, czy ZUS prawidłowo naliczył trzynastkę?

Jeśli otrzymany przelew wydaje się niższy od oczekiwanego, warto zacząć od sprawdzenia rozliczenia świadczenia i zastosowanych zasad podatkowych, a nie od samego porównania z ogłaszaną kwotą brutto.

Istotne są w szczególności: wysokość zwykłej emerytury, składka zdrowotna, naliczona zaliczka na PIT, obowiązujące oświadczenia podatkowe i ewentualny podział trzynastki w przypadku renty rodzinnej.

ZUS udostępnia informacje o świadczeniach przez eZUS i placówki. W przypadku wątpliwości dotyczących EPD-21 lub innych oświadczeń podatkowych można także zwrócić się bezpośrednio do Zakładu. Weryfikowanie decyzji i obliczeń w oficjalnym kanale ma szczególne znaczenie przed zmianą formularza podatkowego.

Ile zostaje z trzynastki? Najważniejszy wniosek

Ta sama 13. emerytura brutto może oznaczać różne kwoty netto. Różnicę tworzą przede wszystkim składka zdrowotna oraz ewentualna zaliczka na PIT, a na jej wysokość wpływają także zasady rozliczenia i dokumenty złożone w ZUS.

W 2026 roku potwierdzona kwota wynosiła 1978,49 zł brutto. Po odjęciu samej składki zdrowotnej pozostawało 1800,43 zł, ale rzeczywisty przelew mógł być niższy. W 2027 roku wysokość trzynastki dopiero zostanie ustalona. Dlatego przy każdej publikowanej prognozie warto sprawdzić jedno: czy chodzi o kwotę brutto, czy o szacunek „na rękę” dla określonej sytuacji podatkowej? To rozróżnienie pozwala uniknąć rozczarowania i lepiej zaplanować domowy budżet.