W nocy z 24 na 25 grudnia 1976 roku na drodze między Połańcem a Zrębinem zamordowano troje ludzi: Krystynę Łukaszek, jej męża Stanisława Łukaszka oraz 12-letniego Mieczysława Kalitę, brata Krystyny. Sprawcy próbowali upozorować wypadek drogowy, a obecni na miejscu świadkowie przez długi czas ukrywali prawdę.
Po niemal 50 latach zainteresowanie tą historią ponownie wzrosło za sprawą serialu „Wśród nocnej ciszy” Jana Holoubka, udostępnianego w HBO Max od 13 listopada 2026 roku. Co zostało ustalone w prawdziwym śledztwie i czym historyczna sprawa różni się od telewizyjnej opowieści?
Co wydarzyło się w Boże Narodzenie 1976 roku?
Ofiary pochodziły ze Zrębina w ówczesnym województwie tarnobrzeskim. W noc Bożego Narodzenia część mieszkańców wsi wybrała się do kościoła w Połańcu na pasterkę. Krystyna i Stanisław Łukaszkowie oraz Mieczysław Kalita wracali drogą do domu.
Według ustaleń późniejszego postępowania karnego napastnicy zatrzymali i zaatakowali ich na trasie między miejscowościami. Zabójstwo zostało zaplanowane; po dokonaniu zbrodni próbowano nadać zdarzeniu pozory wypadku komunikacyjnego.
Tragedia bywa nazywana „zbrodnią połaniecką” ze względu na pobliski Połaniec, choć zarówno ofiary, jak i główni sprawcy byli związani ze Zrębinem.
Kim były ofiary i sprawcy?
Zginęli:
- Krystyna Łukaszek, 18-letnia kobieta w ciąży.
- Stanisław Łukaszek, jej 24-letni mąż.
- Mieczysław Kalita, 12-letni brat Krystyny.
W procesie odpowiedzialność za zbrodnię przypisano Janowi Sojdzie, Józefowi Adasiowi, Jerzemu Sosze i Stanisławowi Kulpińskiemu. W relacjach historycznych Sojda jest przedstawiany jako główny organizator, mający znaczne wpływy w lokalnej społeczności.
Motyw wiązano z wieloletnim konfliktem rodzinnym i chęcią zemsty. Opisy szczegółowych przyczyn sporu pochodzą z późniejszych zeznań i reportaży; nie należy ich traktować jako usprawiedliwienia przemocy.
Dlaczego świadkowie przez długi czas milczeli?
Zbrodnię widziało kilkadziesiąt osób, a jednak początkowo dominowała wersja o wypadku. Dokumentowane w późniejszym śledztwie mechanizmy zmowy obejmowały zastraszanie, naciski społeczne, korzyści finansowe oraz wymuszane przysięgi zachowania tajemnicy.
Jan Sojda, określany w przekazach jako wpływowy gospodarz ze Zrębina, wykorzystywał swoją pozycję i zależność części mieszkańców. Przez to świadkowie obawiali się konsekwencji ujawnienia prawdziwego przebiegu zdarzeń.
Kluczowe znaczenie miały zeznania osób, które zdecydowały się przerwać milczenie, w tym Stanisława Strzępka i Leszka Brzdękiewicza. Ich rolę opisuje między innymi materiał historyczny Polskiego Radia opublikowany 20 listopada 2026 roku.
Jak ujawniono morderstwo i jaki zapadł wyrok?
Pierwsze czynności prowadzone po tragedii doprowadziły do przyjęcia wersji o wypadku drogowym. W miarę ujawniania sprzeczności i nowych zeznań śledztwo zaczęło jednak zmierzać w kierunku zabójstwa.
Ekshumacja i ponowne badania ciał wykazały obrażenia, które przeczyły początkowej interpretacji. Postępowanie dowodowe obejmowało licznych świadków, a proces toczył się w latach 1978–1979.
Sąd początkowo orzekł cztery kary śmierci wobec głównych oskarżonych. Ostatecznie wyroki śmierci wobec Jerzego Sochy i Stanisława Kulpińskiego zamieniono na 25 i 15 lat więzienia. Kary śmierci wobec Jana Sojdy i Józefa Adasia zostały wykonane w 1982 roku.
Osobne konsekwencje karne poniosła część świadków za fałszywe zeznania. Sprawa stała się jednym z najbardziej znanych przykładów tego, jak presja środowiska i błędy śledcze mogą przez długi czas utrudniać wyjaśnienie poważnej zbrodni.
Co łączy zbrodnię połaniecką z serialem „Wśród nocnej ciszy”?
Serial HBO Original „Wśród nocnej ciszy” jest dramatem kryminalnym inspirowanym prawdziwą zbrodnią i opartym na reportażu Wiesława Łuki „Nie oświadczam się”. Reżyserem formatującym produkcji jest Jan Holoubek, a scenariusz przygotowali Maciej Kowalewski i Piotr Konstantinow.
Producent w oficjalnych materiałach wskazuje między innymi Łukasza Simlata, Jędrzeja Hycnara, Justynę Wasilewską, Tomasza Schuchardta i Adama Woronowicza w obsadzie.
Wydarzenia pokazane w serialu są fabularną interpretacją, z odmiennymi nazwiskami i przetworzonymi postaciami. Ustaleń śledztwa, chronologii procesu i rzeczywistych uczestników należy szukać w źródłach historycznych, a nie wyprowadzać ich wprost z poszczególnych scen.
Kiedy oglądać kolejne odcinki serialu?
Według harmonogramu udostępnionego przez nadawcę produkcja liczy sześć odcinków. Pierwsze dwa trafiły na HBO Max 13 i 20 listopada 2026 roku.
| Odcinek | Data udostępnienia |
|---|---|
| 1 | 13 listopada 2026 |
| 2 | 20 listopada 2026 |
| 3 | 27 listopada 2026 |
| 4 | 4 grudnia 2026 |
| 5 | 11 grudnia 2026 |
| 6 | 18 grudnia 2026 |
Terminy dotyczą planu udostępniania na HBO Max; późniejsze zmiany harmonogramu wymagają potwierdzenia u nadawcy.
Dlaczego zbrodnia połaniecka wciąż budzi zainteresowanie?
Ta sprawa pozostała w pamięci ze względu na trzy zamordowane osoby, wyjątkowo rozległą zmowę milczenia, początkowe błędy dochodzenia i późniejszy proces. Nowy serial przypomina wydarzenia z 1976 roku, ale przy analizie historii trzeba oddzielać ustalone fakty od elementów scenariusza.
W 2026 roku przypada 50. rocznica zbrodni. Reportaż Wiesława Łuki i materiały archiwalne o śledztwie pozostają ważnymi źródłami do jej poznania.